در باره فعّالیّتهای ویکتور اوسپنسکی در ترکمنستان ( 1930- 1925) -ه

 ویـکـتـور اوسـپـنـسـکـی
در امر جمع آوری و مطالعه میراث موسیقی ملت ترکمن، شخصیتهای مترقی روس از جمله، اتنوگراف موسیقی ویکتور اوسپنسکی ( 1949- 1879) و دوست نزدیک او ویکتور بلیایف ( 1968- 1888) نقش غیر قابل انکاری را در این بین ایفاء نمودند. نام اوسپنسکی و فعالیتهای ارزشمند وی برای بسیاری از مردم ترکمنهای خارج از ترکمنستان شوروی ناشناخته است. ناشناخته بودن نام اوسپنسکی در میان این ترکمنها خود معلول سیاستهای جانبدارانه ای است که از سوی حاکمیتهای وقت چه در گذشته و چه حال پیشبرده شده و میشود. غرض آنان از این امر تلاش برای تحقیر و ناچیز نشان دادن موسیقی ترکمنی و در نهایت مستحیل نمودن آن بوده است. پیشبرندگان این سیاست بخوبی بر موقعیت موسیقی خلقی ترکمنی و نقش و اهمیت آن در میان توده های ترکمن واقف بوده و در طول تاریخ شاهد بوده اند که در شرایط سخت زندگی توده ها و اجحافات حکام رنگارنگ بر آنان، موسیقی ترکمنی سلاح روحی نیرومندی برای پیکار علیه متجاوزین زمانه بشمار می آمده است. توده های ترکمن هنوز اقدام شجاعانه شکور باغشی را که برای آزادی برادرش با دوتار خود به دیار ایرانیان میرود از یاد نبرده اند. اما موسیقی ترکمنی از دوران شکور باغشی تا به امروز به دستاوردهای عظیمی نائل آمده و غنای بیشتری یافته است که در این بین تلاش و خدمات اوسپنسکی و دوست نزدیک وی بلیایف غیر قابل انکار است.

 

احمد مرادی
24 خرداد 1387

اولین محقق موسیقی ترکمنی

فرهنگ موسیقی غنی و خود ویژه ملت ترکمن، همچون موسیقی دیگر خلقهای شرق، در طول چندین قرن شکل گرفت و رشد یافت و از نسلی به نسل دیگر بمثابه یک سنت شفاهی منتقل گردید. در این یادگارهای فرهنگ موسیقی که تا زمان ما رسیده و مکاتب فلکلوریک و حرفه ای را در خود شامل گردانیده است، اندیشه ها و آرزوها، جهان بینی و تاریخ چندین ساله ملت ترکمن، شرایط ویژه زندگی دامداری و کشاورزی او انعکاس یافته است.
در دوران جهالت و بیسوادی مردم ترکمن، اساسا نمیتوانست سخنی در باره مطالعه میراث فرهنگی خلق مطرح باشد. در باره موسیقی ترکمنی تنها اطلاعات محدودی در شکل آثار دست نویسی که عمدتا دانشمندان و تاریخدانان شرقی و همچنین روسی و دانشمندان خارجی و سیاحان بدان پرداخته اند موجود بود. در این دوران از وجود نت در موسیقی ترکمن تقریبا خبری نبود. اطلاعات ناچیزی در قرن 19 میلادی در باره ترانه های خلقی ترکمنی در یادداشت ها و آثار آلیابییف، دوبروولسکی، کلنوسکی، پاشین، لیسکا و دیگران وجود دارد.
جمع آوری و امکان مطالعه میراث موسیقی ملت ترکمن تنها بدنبال اعتلای فرهنگی مردم ترکمن و ایجاد مراکز تحقیقاتی و موسیقی شناسی در ترکمنستان شوروی میسر گردید. ایجاد این مراکز امکان نیرومندی را برای مطالعه علمی میراث فرهنگی ملت ترکمن بوجود آورده و به جرئت میتوان گفت که بدون این مراکز امکان بهره برداری از سنن و تجارب موسیقی نسلهای گذشته و رشد آتی جوانب مترقی خلاقیت های موسیقی پیشینیان وجود نداشت.
اوسپنسکی در 31 ماه اوت 1879 در کالوگ بدنیا آمد. اما دیری نمی پاید که خانواده وی به شهر اوش (شهری در قیرقیزستان) نقل مکان میکند. اولین معلم موسیقی او پدرش بود که نواختن ویولون را بوی آموخت. پس از اتمام دوران متوسطه و خدمت نظام، در سال 1908 وارد کنسرواتور پطربورگ میگردد. وی در ایام اشتغال در کنسرواتور پطربورگ امکان آشنایی با موسیقیدانان برجسته ای چون لیادف، گلینکی، ریمسکی کورساکف، بورودین و دیگران را که در آثار خویش ریتمهای شرقی را نیز بکار میگرفتند می یابد. این امر عامل اصلی در ایجاد گرایش و جذب وی بسوی موسیقی خلقهای شرق بود. بهمین جهت پس از اتمام دوره کنسرواتوری و خدمت دوم نظام، در 20 نوامبر 1917 به او از سوی شورای کنسرواتوری پطربورگ مأموریت اعزام به قفقاز و ترکمنستان برای جمع آوری ترانه های محلی خلقی و مطالعه هنر موسیقی خلقی1 داده میشود. از این لحظه، مرحله نوینی در زندگی و فعالیتهای او که با کار علمی- تحقیقاتی و موسیقی شناسی و خلاقیتهای وی در ازبکستان و ترکمنستان مربوط است آغاز میگردد.
اوسپنسکی پس از مسافرت به تاشکند، پیرامون جمع آوری و مطالعه موسیقی فلکلوریک ازبکی و بر پایه آن، خلق آثار اصیل، کارهای زیادی را به انجام میرساند. علاوه بر آن، او به امر تربیت کادرهای موسیقی ملی و ترویج فرهنگ موسیقی خلقهای آسیای میانه توجه فراوانی مبذول میدارد. در سال 1918 بنا به ابتکار او در تاشکند، کنسرواتور خلقی ایجاد گردیده و در سال 1921 ، او کنسرتی را تحت عنوان « هنر گذشته خلقهای ترکستان » ترتیب میدهد. در سال 1923 او یکی از برجسته ترین آثار موسیقی خلقهای ازبک و تاجیک بنام « شاشما کوما » را به نت در می آورد.
در سالهای 1930- 1925، مجموعه فعالیتهای اوسپنسکی با موسیقی ترکمنی پیوند دارد. بنا به وظیفه ای که از سوی حاکمیت ترکمنستان شوروی بوی محول میگردد، او تحقیقات تاریخی خود را در مناطق مختلف ترکمنستان، پیرامون موسیقی ترکمنها آغاز میکند. اما باید خاطر نشان نمود که اولین آشنایی وی با موسیقی ترکمنی در سال 1921 و در هنگام تدارک کنسرت « هنر گذشته خلقهای ترکستان » که در آن اکثریت خلقهای منطقه چون ازبکها، تاجیکها، قیرقیزها، قزاقها و ترکمنها حضور داشتند بوده است.

جهت مطالعه ادامه مطلب کلیک کنـــید

سنّتهای موسیقیائی تورکمنصحرا در شبهای آلاچئق زنده است.

شبهاي موسيقي تركمن صحرا
شبهاي موسيقي تركمن صحرا، از نوع جديد و قديم در گودديكمه رشيد نافعي برپاست. امچلي ميزبان هنرمندان موسيقي صحراست. خوانندگان و نوازندگان مختلف آق قلا و كمش دفه و گنبد و بندر ، قطعات زيبا و باشكوهي را تقديم مشتاقان موسيقي تركمن مي كنند. اين شبها يادآور اهميت و ارزش موسيقي در صحراست. موسيقي در قلب تركمن ها مي تپد. و دردها و آرزوها و رنج ها و شادي هاي آنان را بازگو مي كند. اين حركت، به نوعي بيانگر حيات موسيقي و نقش آن در زندگي افراد را متجلي مي سازد. اين حركت، حركتي رو به جلو است. از بزرگتران مي شنيديم كه در قديم چندين شبانه روز براي جشن عروسي شادي مي كردند و برنامه موسيقي اجرا مي كردند. ما اينك زنده بوديم و نمونه اي از آن را ديديم. گودديكمه سمبلي است براي حضور موسيقي در زندگي تركمن ها. اينكه مي توانيم با وجود تمام سختي ها و دردها، مردانه ايستاد و خم به ابرو نياورد. و به فرهنگ و ادبيات و هنر اهميت داد. گودديكمه نماد همدلي و مهر و محبت است. هنرمندان با كمترين چشم داشت مي آيند و برنامه اجرا مي كنند. هنرمندان نسل جوان را بها مي دهند. دعوت آنها را قبول مي كنند و مي دانند آنها شايسته احترام هستند. حكايت شبهاي موسيقي تركمن صحرا، حكايت غرورانگيزي است. حكايت باشكوهي است كه بايد تداوم يابد.

 

گروه موسيقي سنتي دولت محمد آزادي در گوديکمه صحرا

دوشنبه 6/3/87 امچلی میزبان گروه موسیقی سنتی دولت محمد آزادی گنبد بود.این گروه برنامه خود را پس از نماز عشاء آغاز کردند و تا پاسی از شب ادامه دادند و جمعیت بسیاری از دوستداران موسیقی ترکمن را به خود مجذوب ساختند و شور و شوقی در مجلس به پا کردند.این گروه را دکتر مجید تکه نوازنده چیره دست ترکمن رهبری می کرد. در آن شب به یاد ماندنی در گودیکمه 3 نوازنده کمانچه و 8 نوازنده دوتار همزمان و به صورت هماهنگ به اجرای قطعات پر شکوه موسیقی مقامی ترکمن پرداختند.منصور صبوحی و اراز محمد شیر محمدلی هر یک پس از دیگری آواز زمزمه ی عاشقانه سر دادند و مخاطبان را سرمست آهنگ ها ی خود کردند. سی قطعه با شکوه و 5 ساز جذاب در این شب آسمان امچلی را نورباران کرد. رشید نافعی گل سر سبد مجلس ترانه های قوچ یگیت لر و بال صاید را اوج قطعات آن شب دانست.وی از تمامی هنرمندان صحرا که در گودیکمه برنامه اجرا می کنند تشکر کرد.صفر دردی طریک آن شب آن برنامه را گویی برنامه های موسیقی عشق آباد یاد کرد که حال و هوای عجیبی داشت. رجب کر نیز به اجرای هماهنگ گروه اشاره کرد و آن را سبب تلطیف روح انسان و تجدید قوای انسانی دانست. گوینده بی نظیر ترکمن صحرا (امان) گوینده بی نظیر ترکمن صحرا نیز با خواندن اشعار زیبا و ارائه مطالب موسیقیایی و شناساندن نوازندگان و خوانندگان ترکمن نگاهها را به خود معطوف ساخت . لقمان عظیمی و غبار بردی اصفهانی در کار گویندگی او را یاری می دادند. برنامه ها ی گودیکمه کاملا به صورت مردمی و خود جوش برگزار می گردد و هنرمندان کوچکترین چشم داشتی از اجرای برنامه های خود ندارند.شب های موسیقی ترکمن صحرا در گودیکمه حرکتی تاریخی و ماندگار است که بایدبه بانیان آن مخصوصا رشید نافعی آفرین گفت. این شب ها که یک ماه قبل آغاز شده نشان از توجه و اهمیت موسیقی سنتی در میان اقشار جوان و تحصیل کرده ترکمن دارد. این حرکت ها می تواند در جامعه فضای نشاط و طراوت و امید را ایجاد کند و اثر مثبتی بر افراد بگذارد.

 واسلام 

دردي طريک در امچلي

 دردی طریک باخشی نام آور ترکمن در آلاچیقی که به مناسبت عروسی رشید نافعی د ر امچلی بر پا شده بود حضور یافت و بیست ویک ترانه ترکمنی به دوستداران موسیقی ترکمن تقدیم کرد. دردی طریک را در کمانچه خدای وردی طریک و در دوتار شیخی پنق یاری می دادند. گویندگان لقمان عظیمی و عید جان میرزاعلی بودند که به پیش می بردند. برخی از اعضای شورای اسلامی آق قلا و کمش دفه و سیمین شهر نیز در این شب به یاد ماندنی حضور داشتند.

به نقل از: سایت آق قالا